Vorm volgt functie

Sfeerbepalend zijn de geel dansende vlammetjes in de kachel, terwijl de krachtige vuurzee in de inzetkachel een robuust vuur te zien geeft. Maar of een kachel nu op pootjes staat of ingebouwd is; kachels geven een hoog rendement, behaaglijke warmte en een knusse sfeer.

Kachels zijn er te kust en te keur. Ten opzichte van een open haard telt vooral de hogere warmteopbrengst. Opmerkelijke trend is dat de ruiten steeds groter worden. Vroeger waren de ruitjes en deurtjes klein omdat er vooral zo zuinig mogelijk gestookt moest worden. Met de komst van de centrale verwarming, telt ook bij kachels steeds meer het aspect van vuur-beleving en zien we steeds grotere glasoppervlakken. De belangrijkste typen op een rij:

• Vrijstaande kachel
Dit is een los geplaatst toestel dat veelal op pootjes of een sokkel rust. Daardoor kunnen ze vrijwel overal in huis worden geplaatst. Ze zijn er zowel gas als hout gestookt. De vrijstaande kachel heeft een pijp als afvoerkanaal die naar de schoorsteen leidt. De afvoerpijp kan zowel van boven, als uit de achterkant van de kachel komen.

• Inzetkachel
Zoals de naam al aangeeft, worden inzetkachels geplaatst in nieuwe of bestaande schouwen of haardpartijen. De afvoerpijp wordt dan rechtstreeks op het rookkanaal van de schoorsteen aangesloten. Ook hierbij is weer keuze tussen hout- en gasgestookte kachels.

• Haardkachel
Een (inbouw)haardkachel is een mix tussen – jawel – een haard en een kachel. Het is een stalen constructie, die je in de wand inmetselt (inbouwhaardkachel) of los voor de wand zet (vrijstaande haardkachel). Houtgestookt heeft de kachel draaiende glazen deurtjes of schuifruiten. Bij gas is de glazen deur altijd gefixeerd en kan dus níet open. Een houthaardkachel kan zowel met een open vuur (en lijkt dan het meest op een open haard) als met een dichte deur (en fungeert dan als kachel) gestookt worden. Een haardkachel kan zowel op hout als gas branden. De haardkachel op gas kan een gesloten verbrandingsysteem hebben - u brengt dan verwarmde lucht in de kamer - en is dan bijzonder handig om in een goed geïsoleerde woning de onderdruk op te heffen. De haardkachel heeft soms een secundaire verbrandingsruimte, die zich in het bovenste stookgedeelte van de kachel bevindt. Een gasinbouwhaardkachel kan niet zomaar in een bestaande haard ingepast worden. De gasinbouwhaardkachel heeft doorgaans een groter zichtgedeelte dan een inzethaard.

Haardkachels hebben de mogelijkheid om de centrale verwarming te verwarmen. Aangesloten op de CV, kan het water van de CV door de kachel worden geleid en via de CV naar de radiatoren worden verplaatst, of via de kachel rechtstreeks naar de radiatoren worden geleid. Het is niet mogelijk het hele huis met de kachel te verwarmen, maar wel een klein gedeelte. Haardkachels worden in Nederland van duurzaam staal gemaakt. Er worden ook kachels geproduceerd van gietijzer. Mede vanwege hun decoratieve waarde kunnen haardkachels ook uitgevoerd worden met speksteen of keramiek.

• Allesbranders
Hoewel de term nog steeds wordt gebruikt, bestaan allesbranders niet. Kachels mogen alleen worden gestookt op de daarvoor bestemde brandstof, anders vervalt bijvoorbeeld ook de garantie. Ook vanuit milieu-oogpunt is het stoken van ‘rommel’ not-done.

Extra schoon

Houtkachels kunnen uitgerust zijn met een zogenoemd Clean Burning (of vergelijkbaar) principe. De bij de houtverbranding vrijgekomen gassen worden dan door middel van het injecteren van extra verbrandingslucht in een secundaire verbrandingsruimte opnieuw verbrand. Dit gebeurt vlak voordat de gassen in de schoorsteen verdwijnen. In dit verbrandingsproces worden alle brandbare gassen, die zich nog in de rook bevinden voor verwarming benut. Het resultaat is een aanzienlijk lagere uitstoot, een maximaal rendement met als bijkomend voordeel dat het glas veel schoner blijft.

Mooie materialen
Een zware gietijzeren kachel, die doet denken aan de tijden van weleer of een moderne stalen constructie, die duidelijk een statement maakt. Wat u ook kiest, een kachel past altijd in uw kamer als de (uit)straling maar juist is.

• Metalen kachels
Heel veel modellen en soorten kachels zijn gemaakt van metaal. Er zijn zowel enkel- als dubbelwandige modellen op de markt. Staal en gietijzer zijn de meest gebruikte metalen voor kachels, hoewel de buitenkant ook wel van koper of messing gemaakt kan worden. Metalen kachels kunnen zowel voor hout, kolen als voor gas stoken gemaakt zijn. Tip: gietijzer is 100% recyclebaar.

• Speksteen kachels
In speksteen zit veel talk en magnesium, een natuurmateriaal dat metaal bevat. Door deze unieke samenstelling is speksteen vuurbestendiger dan bijvoorbeeld gietijzer. Speksteen heeft enkele belangrijke pluspunten. Het kan warmte heel lang vasthouden en geeft deze geleidelijk weer af aan de ruimte, als aangename stralingswarmte.

Speksteen ziet er ook heel apart uit, niet in de laatste plaats vanwege de lichtgrijze kleur. De kachels die van speksteen gemaakt zijn, zijn meestal vrij fors. Er bestaan massieve spekstenen kachels, die inderdaad heel lang stralingswarmte afgeven nadat er maar een paar uur is gestookt. Dan zijn er tussenvormen zoals halfmassieve speksteen kachels met speksteen wanden, maar een frame van gietijzer. En er zijn kachels met speksteen bekleding; dit zijn metalen kachels maar met een spekstenen bekleding voor extra stralingswarmte. U begrijpt dat naarmate het speksteengehalte afneemt, ook het accumulerende effect (de lange stralingswarmte) afneemt. Hoewel er tegenwoordig ook speksteenkachels zijn op gas, zijn veruit de meeste modellen bestemd voor hout.

• Tegelkachels
Onder tegelkachels verstaan we voor het gemak alle grote kachels van steenachtig materiaal, die overwegend met hout gestookt worden. Bij dit soort kachels gaat het - net als bij speksteenkachels - eveneens om een vrij groot oppervlak, een flink volume en een hoog gewicht. Bij dit soort kachels gaat het vooral om het functionele aspect (rendement, warmte) en niet zozeer om het vuurzicht. Een tegelkachel wordt vervaardigd uit natuurlijke grondstoffen, voornamelijk uit leem en chamotte, en verfraaid met (gekleurde) keramische tegels. Het steenachtige materiaal kan in korte tijd veel warmte uit het vuur en de rookgassen absorberen. Ook bij tegelkachels speelt het accumulerende effect dus een rol. Kort stoken betekent toch lang warmte.

Omdat een tegelkachel van binnen vaak over rookgeleidingskanalen beschikt, blijft bijna alle verbrandingswarmte in de kachel en blijft de schoorsteen schoon. Er is ook niet het minste gevaar voor schoorsteenbrand omdat de rookgastemperatuur bij een goede tegelkachel niet boven de 200 à 250 graden komt. Tegelkachels lenen zich van oudsher met name voor houtstook, maar zijn er tegenwoordig ook voor gasstook. Omdat de buitenkant slechts handwarm wordt, is een tegelkachel ongevaarlijk voor kinderen en heerlijk om tegenaan te zitten.

• Klassiek geëmailleerd
Ze bestaan nog, de klassieke geëmailleerde kacheltjes met een platte bovenkant waar je je potje op warm houdt. En wat blijkt, ondanks alle nieuwe snufjes en moderne, indrukwekkende kachels, vindt dit parmantige kacheltje nog een grote aftrek. Misschien wel omdat ze niet zo groot zijn en ze makkelijk in een hoekje passen. Nadeel van emaille is dat het vrij warm wordt. Pas dus op met kinderen.

Multifunctionele kachels
Het mooie aan een kachel is dat deze ook vaak voor andere zaken gebruikt kan worden dan alleen maar sfeer- en stralingswarmte. Vroeger werd het eten er vaak op warm gehouden. Ook nu zijn veel kachels nog uitgevoerd met een warmhoudplaat. Net als decennia geleden kan je dan het pannetje soep, je pot thee of de pap voor de baby warm houden op de kachel. Maar het gebruik is door de techniek zelfs uitgebreid!

Onze oude vertrouwde kachel is een multifunctioneel apparaat geworden. Het  kan simpel: voor in de keuken een speksteenkachel met alleen een bakoven, met een groot ovenvenster voor ruim zicht op pizza, ovenschotel of het braadsel. Maar er bestaan ook kachels met een modulaire opbouw, met soms wel 4 componenten: de basiskachel, een oven en of bakvak, een houtvak en warmhoudvak. De componenten zijn vrij met elkaar te combineren en kunnen ook later toegevoegd worden aan het basismoduul.

Kachel-kunst: Sommige kachelleveranciers werken samen met designers of kunstenaars. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk om een draaibare haardkachel te laten bouwen en die door een kunstenaar te laten beschilderen. Een hele bijzondere vorm van kunst en functionaliteit.

Naast kachels met tegels of speksteen aan de buitenkant, is het ook mogelijk om kachels van een stuclaag te voorzien. Dit kan bijvoorbeeld met een kachel van ongeglazuurde chamotte tegels. Stucmortel is er in veel kleuren, zodat je kachel helemaal op kan gaan in de structuur van de wand.

Cookers
Nog verder gaan de kachels die als volwaardige fornuizen gebruikt kunnen worden. De zogenaamde ‘cooker’ vertoont veel gelijkenis met de traditionele fornuiskachel. Veel modellen moeten zelfs op hout worden gestookt, hoewel er ook steeds meer cookers op de markt verschijnen die op gas werken. Het principe is echter hetzelfde gebleven: een fornuis dat de hele dag door brandt. Meestal beschikken ze over meerdere ovens, die verschillende functies vervullen. Zo is de ene oven vooral geschikt om in te bakken, de andere om gerechten in te laten sudderen en weer een andere oven om gerechten in warm te houden. De kookplaat bovenop is ook veel geavanceerder dan die van de traditionele fornuiskachel. Cookers zijn niet alleen populair vanwege hun nostalgische uitstraling, maar vooral ook vanwege de manier waarop gerechten kunnen worden bereid en de bijzondere smaak die zij daardoor krijgen. Hoewel cookers voornamelijk zijn bedoeld als fornuis, geven ze behoorlijk wat warmte af.

Er zijn overigens ook cookers die kunnen worden gebruikt om meerdere vertrekken in huis te verwarmen. De cooker kan dan op de bestaande (cv-)installatie worden aangesloten, waardoor hij tijdelijk als ‘centrale verwarming’ voor het hele huis kan fungeren.

Gevelkachel
Wilt u niet gebonden zijn aan een schoorsteenkanaal, maar uw kachel plaatsen waar u deze het leukst in uw interieur vindt passen? Een gevelkachel met een gesloten systeem is dan een oplossing. Een gevelkachel heeft een concentrisch kanaal (dubbelwandige pijp voor luchtaanvoer en rookgassenafvoer), die op de gevel aangesloten wordt. De meeste gevelkachels worden geleverd met een zogenaamde muurdoorvoerset; het kanaal dat u door uw muur naar buiten laat lopen. Gevelkachels worden op gas gestookt.

Designkachels
Natuurlijk is een mooi vlammenspel en hoog rendement belangrijk, maar het oog wil ook wat. Strakke lijnen, een groot, hoog glasoppervlak, een puntige voorkant: hele aparte modellen, soms ontworpen door een bekende designer, worden verkocht als designkachels.

Bekijk het maar
Traditioneel zien we het oplaaiende hout vanuit onze luie stoel in de kachel alleen frontaal. Maar ook qua invalshoek verandert onze vuurbeleving. We willen de vlammen van zoveel mogelijk kanten kunnen zien.

• Front
  Bij een frontmodel heeft u aan één zijde zicht. Je kijkt als het ware recht tegen het vuur aan. Traditionele kachels en haardkachels hebben meestal een frontaangezicht. Fronttypes zijn er zowel met een deur (houtkachel) als met vast/gefixeerd glas (gaskachel).
• Hoek
  Een hoekmodel toont al wat meer vuur. Aan twee zijden van de kachel kan naar het vuur gekeken worden. Veelal strakke, moderne kachels gebruiken deze extra mogelijkheid voor nog meer vuur-exposure.
• Tunnel
  Een tunnelmodel (ook wel doorkijkmodel of dubbelzijdig model) is een kachel die als breekpunt in een kamer geplaatst kan worden. Je kan deze kachel in een grote of middelgrote kamer zetten als wandafscheiding, waarbij het vuur van twee kanten te zien is. Zowel in het ene (afgescheiden) gedeelte van de kamer, als in het andere gedeelte. Hout en gas zijn beide mogelijk.
• Panorama
  Panoramamodellen bieden maar liefst van drie kanten zicht op het vlammenspel. Bij een houtkachel lopen de deuren bijvoorbeeld geknikt en draaien als vleugeltjes open. Maar er zijn ook panoramamodellen op gas.